CZĘŚĆ 4 — Mąż ogłosił, że jesteśmy obcy, a potem zażądał ode mnie kolacji — kiedy odmówiłam, jego twarz nagle stężała

CZĘŚĆ 4

Marta nie pozwoliła mi zabrać z mieszkania żadnych dokumentów. Wzięłam tylko płaszcz i telefon. Ruslan ruszył za nami aż na schody, ale pani Zofia zatrzymała go wyciągniętą ręką.

— Proszę zostać w lokalu — powiedziała. — Nie ma pan prawa wynosić z niego cudzych rzeczy.

— To również mój dom!

— Niech pan to wyjaśni dokumentom, nie mnie.

Zeszłyśmy na dół. W kieszeni miałam banknot dwóch tysięcy rubli, który Ruslan rzucił mi kilka dni wcześniej na rachunki. Zabrałam go z komody dopiero wtedy, gdy zrozumiałam, że nie chodziło o pieniądze. Chodziło o to, by uwierzyć, że każda jego decyzja nadal ustala zasady mojego życia.

Archiwum znajdowało się w starej kamienicy przy ulicy Rzemieślniczej. W środku pachniało kurzem, pastą do podłóg i papierem. Za wysokim stołem czekała starsza kobieta z włosami upiętymi srebrną spinką.

— Pani Polina? Jestem Helena Król. Pracowałam z pani babcią.

— Co znalazła pani w archiwum?

Helena położyła przed nami płaskie pudełko owinięte papierem.

— Pani babcia przyniosła je trzy miesiące przed śmiercią. Powiedziała, że mam je otworzyć tylko wtedy, gdy jej wnuczka będzie chciała sprzedać mieszkanie albo gdy mąż wnuczki zacznie rościć sobie do niego prawa.

Poczułam chłód pod żebrami.

— Wiedziała o Ruslanie?

— Nie znała jego imienia. Znała życie.

W pudełku znajdowała się koperta z moim imieniem, rachunki za remont oraz mały zeszyt w kratkę. Pismo babci poznałam natychmiast: pochylone litery, mocny nacisk długopisu, kropla atramentu przy każdej literze „j”.

„Polino, jeśli to czytasz, ktoś próbuje wmówić ci, że mieszkanie stało się wspólne, bo włożył w nie pieniądze. Pamiętaj: pieniądze nie kupują prawa do cudzego dziedzictwa, zwłaszcza gdy pochodzą z konta, na które sama wpłacałaś wypłatę.”

Spojrzałam na Martę.

— Co to znaczy?

Helena otworzyła zeszyt.

— Pani babcia poprosiła mnie, bym zachowała kopie przelewów. Twój mąż nie zapłacił za remont z własnych oszczędności.

Marta przesunęła w moją stronę plik kartek. Były tam przelewy z mojego konta na konto Ruslana, a następnie z jego konta do firmy remontowej. Każdy opis brzmiał: „na kuchnię”, „na balkon”, „materiały”.

— Ale on mówił, że to jego pieniądze — wyszeptałam.

— Pani babcia odkryła, że przez pięć lat przekazywałaś mu część pensji na wspólne wydatki — powiedziała Marta. — Ruslan wybierał z tego pieniądze i przedstawiał je później jako własny wkład.

Nie płakałam. Czułam tylko ciężar kolejnych zwyczajnych wieczorów, kiedy oddawałam mu kopertę z pieniędzmi, a on żartował, że nie umiem prowadzić budżetu.

W pudełku leżał jeszcze jeden dokument. Umowa kredytowa z banku.

— To nie mój podpis — powiedziałam.

— Nie — odparła Marta. — To podpis Ruslana. Zaciągnął pożyczkę na remont, ale spłacał ją z twojego rachunku. Pozostała rata wynosi jedenaście tysięcy.

Wtedy zrozumiałam, dlaczego tak bardzo chciał zostać w mieszkaniu. Nie chodziło wyłącznie o czynsz. Gdyby wyprowadził się przed rozwodem i przestał przelewać raty, cała odpowiedzialność spadłaby na niego. Potrzebował mojego konta, mojego adresu i mojego podpisu, by udowodnić, że wszystko było wspólne.

Nadia czekała na nas przed archiwum. Kiedy zobaczyła dokumenty, długo patrzyła na kartki.

— On powiedział, że ma mieszkanie i stabilną pracę — wyszeptała.

— Pracę ma — powiedziałam. — Ale złożył tam wniosek o wcześniejsze odejście.

Marta wyjęła ostatnią kartkę.

— Dzisiaj rano jego pracodawca przysłał potwierdzenie. Ruslan złożył wypowiedzenie tydzień temu, ponieważ planował przeprowadzkę i chciał rozpocząć działalność z Nadią.

Nadia zamknęła oczy.

— Działalność? Jaką?

Helena podała jej kopię formularza.

— Firma remontowa. Ruslan zamierzał użyć mieszkania jako adresu siedziby i zabezpieczenia kredytu.

Nadia pobladła.

— Powiedział, że otworzymy małą pracownię mebli dziecięcych.

— A ja miałam oddać mu mieszkanie, żeby mógł ją założyć — powiedziałam.

Tego samego popołudnia wróciłyśmy na ulicę Lipową. Ruslan stał przy stole, a obok niego leżały walizki. Na podłodze mruczał jego kot, który od trzech lat był „naszym wspólnym zwierzęciem”, choć opiekę nad nim również zostawiał mnie.

— Gdzie byłaś? — zapytał.

— W miejscu, gdzie przechowuje się rzeczy, których nie można wymazać kłamstwem.

— Nie dramatyzuj.

Położyłam przed nim kopie przelewów.

Jego twarz stężała.

— To niczego nie dowodzi.

— Dowodzi, że płaciłam za remont. Dowodzi, że próbowałeś wynająć mieszkanie bez mojej zgody. Dowodzi, że podrobiłeś podpis.

— To był projekt.

— Z twoim potwierdzeniem odbioru.

— Chciałem tylko mieć gdzie zamieszkać.

— Chciałeś mieć gdzie zamieszkać z Nadią, za moje pieniądze.

Ruslan spojrzał na nią.

— Polina, ona nic nie rozumie.

— Rozumie wystarczająco dużo — odpowiedziała Nadia, stojąc w drzwiach. — Rozumie, że przez rok opowiadałeś mi o domu, który nigdy nie był twój.

Ruslan podszedł do mnie.

— Jeśli wyrzucisz mnie dzisiaj, zostanę bez pieniędzy.

— Nie wyrzucam cię. Rozwiązuję umowę, której nigdy między nami nie było.

— Jesteśmy małżeństwem.

— Ty sam powiedziałeś, że jesteśmy obcy.

Marta rozłożyła na stole przygotowane pismo. Nie było w nim krzyku ani groźby. Były terminy, kwoty i podpisy. Ruslan miał opuścić mieszkanie w ciągu siedmiu dni, przekazać klucze i spłacić połowę zaległości z kredytu. Gdyby tego nie zrobił, dokumenty dotyczące podrobionego pełnomocnictwa miały trafić tam, gdzie powinny.

— Nie możesz mi tego zrobić — powiedział.

— Mogę zrobić coś trudniejszego — odparłam. — Mogę przestać udawać, że twoje kłamstwa były częścią małżeństwa.

Wtedy Ruslan sięgnął po ceramicznego koguta. Solniczek nadal miał wyszczerbiony dziób.

— Babcia dała ci to wszystko, a ty nawet nie wiesz, co z tym zrobić.

— Wiem. Sprzedam mieszkanie.

Drgnął.

— Co?

— Sprzedam je i spłacę kredyt. Resztę przeznaczę na mały lokal dla siebie i pracownię kulinarną. Od lat przygotowuję ci jedzenie, a ty twierdziłeś, że to nic nie warte.

Nie był to spontaniczny pomysł. Od dawna prowadziłam po pracy zajęcia z pieczenia dla dzieci z sąsiedztwa. Babcia zawsze mówiła, że moje ręce pamiętają więcej przepisów niż większość książek. Ruslan nigdy nie pojawił się na żadnych zajęciach. Uważał je za hobby, dopóki nie zobaczył, że inni płacą za coś, co on dostawał bez pytania.

— Nie zrobisz tego — powiedział.

— Już podpisałam umowę z pośrednikiem.

— Gdzie będę mieszkał?

Nadia odwróciła głowę.

— Nie ze mną.

Ruslan spojrzał na nią, jakby dopiero teraz zrozumiał, że jego plan nie był planem dla dwojga. Był scenografią, którą budował z cudzych pieniędzy.

Przez następne dni pakował rzeczy w milczeniu. Nie pomagałam mu. Nie dlatego, że chciałam go ukarać. Po prostu nie byłam już jego żoną od spraw niewygodnych.

Siódmego dnia rano postawił na stole kopertę z pieniędzmi.

— To pierwsza część raty — powiedział.

— Dziękuję.

— Nie mówię, że wszystko zrobiłem dobrze.

— Nie musisz mówić. Dokumenty mówią dokładniej.

Odszedł przed południem. Kot został ze mną, bo Nadia wyraźnie powiedziała, że w jej mieszkaniu nie będzie zwierzęcia, którym ktoś zajmuje się tylko wtedy, gdy chce wzbudzić litość. Ruslan nie protestował. Wziął walizki, laptop i płaszcz. Zostawił kubek z pękniętym uchem oraz rachunki, których nie zamierzał zapłacić.

Kilka tygodni później w mieszkaniu odbyły się ostatnie zajęcia. Na stole stały miski z ciastem, dzieci wycinały z masy małe liście, a ceramiczny kogut pilnował soli przy piekarniku. Jego wyszczerbiony dziób skleiłam złotą masą.

Helena przyszła z pudełkiem po babci. Nadia również przyszła. Trzymała w rękach listę rzeczy, które kupiła dla dziecka. Powiedziała, że znalazła małe mieszkanie i wróciła do pracy. Nie wróciła do Ruslana.

— Polina — zapytała — naprawdę nie nienawidzisz go za to wszystko?

Spojrzałam na piekące się ciasteczka.

— Nienawiść wymaga, żeby człowiek nadal zajmował dużo miejsca. On już go nie zajmuje.

W tym momencie ktoś zapukał. Nie Ruslan. Przyszła starsza sąsiadka z parteru, która od lat kupowała ode mnie ciasteczka dla wnuków.

— Chciałam zamówić sto sztuk na uroczystość — powiedziała. — Słyszałam, że ma pani teraz własną pracownię.

Popatrzyłam na dzieci, na pudełko babci i na koguta z naprawionym dziobem.

— Sto? — zapytałam.

— Jeśli da pani radę.

Wyjęłam zeszyt w kratkę i zapisałam zamówienie pod ostatnim przepisem babci. Na marginesie dopisałam godzinę odbioru, ilość mąki i nazwisko klientki.

Za plecami usłyszałam dziecięcy głos:

— Ciociu Polino, a ten kogut naprawdę pilnuje soli?

Pogładziłam wyszczerbiony dziób.

— Nie. Pilnuje, żeby nikt już nie przypisał sobie cudzej pracy.

Dziecko roześmiało się, a z piekarnika dobiegł cichy trzask rosnącego ciasta. Na stole leżał pierwszy rachunek wystawiony przez moją własną pracownię, a obok niego przepis babci z dopiskiem: „Nie karm tych, którzy żądają od ciebie pustego talerza”.

I tym razem to ja podałam kolację — dzieciom, które przyszły po ciasteczka, nie człowiekowi, który uważał je za swoje prawo.