Przyjechałem do Nowego Jorku z marzeniem i pięcioma dolarami, lecz śmiech reżysera sprawił, że zamarłem

Kiedy wysiadłem z autobusu na dworcu Port Authority, miałem w kieszeni pięć dolarów, kartkę z adresem siostry i pewność, że Nowy Jork natychmiast mnie zauważy.

Nie zauważył.

Był listopad 1976 roku. Zimny wiatr wciskał się pod cienką kurtkę, a neonowe światła odbijały się w kałużach jak rozmazane obietnice. Przyjechałem z Filadelfii, mając siedemnaście lat, jedną walizkę i marzenie, które w mojej głowie brzmiało jak wielka orkiestra. Chciałem zostać aktorem.

Moja siostra Margaret otworzyła mi drzwi mieszkania na Queensie o drugiej w nocy. Miała na sobie szlafrok, a za plecami płakało dziecko sąsiadów.

— Powiedz, że nie spałeś całą drogę — mruknęła.

— Nie spałem.

— Dobrze. Kanapa jest wolna. Tylko nie pytaj, jak długo.

Kanapa miała sprężynę, która wbijała się w żebra przy każdym ruchu. Nad ranem budził mnie zapach przypalonej kawy i stukot rur w ścianie. Mimo to przez pierwsze tygodnie byłem szczęśliwy. Każdego dnia nosiłem pod pachą teczkę z monologami i chodziłem od teatru do teatru.

W jednym z nich sekretarka nawet na mnie spojrzała.

— Masz doświadczenie?

— Mam głos.

— To nie to samo.

Zaczęła się śmiać, a ja poczułem, jak kartki w teczce drżą mi w dłoni.

Po kilku tygodniach Margaret powiedziała, że nie mogę dłużej spać na jej kanapie. Nie zrobiła tego z gniewu. Wstydziła się, kiedy wypowiadała te słowa.

— Znalazłam ci pokój w mieszkaniu na Lower East Side — powiedziała, przesuwając po stole ogłoszenie. — Dzielisz go z pianistą. Podobno jest spokojny.

Pianista nazywał się Daniel Weiss. Miał dwadzieścia osiem lat, długie palce i zwyczaj wystukiwania rytmu na wszystkim, co znalazło się w zasięgu jego ręki. Na kubku. Na poręczy krzesła. Na mojej walizce.

— Nie przeszkadza ci, że ćwiczę w nocy? — zapytał pierwszego wieczoru.

— Nie, jeśli nie przeszkadza ci, że będę wtedy mówił teksty.

— W takim razie będziemy hałasować razem.

Pokój był tak mały, że kiedy Daniel otwierał futerał skrzypiec, musiałem wejść na łóżko. Zarabiałem sto pięćdziesiąt dolarów miesięcznie, pracując dorywczo przy rozwożeniu dekoracji i sprzątaniu zaplecza teatru. Jadłem zupę z puszki, a rachunki chowałem pod materacem.

Mimo to wieczorami siedziałem na podłodze i patrzyłem, jak Daniel gra. Jego muzyka sprawiała, że brudne mieszkanie na chwilę stawało się sceną.

Pewnego deszczowego czwartku dostałem szansę na przesłuchanie do sztuki wystawianej w małym teatrze przy Czterdziestej Drugiej Ulicy. Reżyser, pan Harlan, obejrzał mnie przez kilka sekund i powiedział:

— Nie masz twarzy do tej roli.

— Mogę zagrać ją głosem.

— Chłopcze, głos nie uratuje pustej twarzy.

Za jego plecami wisiał plakat z nazwiskiem aktora, którego znał cały Nowy Jork. Wtedy zrozumiałem, że przesłuchanie było tylko formalnością.

Wróciłem do mieszkania przemoczony. Daniel siedział przy stole, a obok niego leżała moja teczka.

— Kto ci pozwolił jej dotykać? — zapytałem.

Nie odpowiedział. Zamiast tego wyjął z kieszeni mały mosiężny dziurkacz do biletów, który nosił przy kluczach jak talizman, i położył go na papierach.

— Jutro nie idź do pracy — powiedział.

— Nie mogę.

— Możesz. Tylko jeszcze o tym nie wiesz.

— Daniel, mam pięć dolarów.

— A ja mam nazwisko, którego nikt nie pamięta, i przyjaciela w teatrze przy Bleecker Street. O szóstej wieczorem masz tam być.

— Po co?

Daniel spojrzał na mnie tak, jakby właśnie usłyszał pierwsze takty utworu, którego bał się zagrać.

— Bo ktoś wreszcie powinien zobaczyć, co potrafisz.

Następnego dnia o szóstej wszedłem do pustej sali. Na scenie czekał mężczyzna z teczką. Rozłożył przede mną dokumenty, a potem wyciągnął rękę po mój podpis…

CZĘŚĆ 2

Następnego dnia o szóstej wszedłem do pustej sali. Na scenie czekał mężczyzna z teczką. Rozłożył przede mną dokumenty, a potem wyciągnął rękę po mój podpis…

— To tylko umowa na próbny występ — powiedział. — Jeśli się sprawdzisz, dostaniesz rolę.

Papier pachniał kurzem i świeżym atramentem. Przesunąłem palcem po pierwszej stronie. Nie rozumiałem połowy zapisów, ale widziałem kwotę: dwadzieścia dolarów za cały tydzień prób.

— A jeśli się nie sprawdzę?

— Wtedy nie dostaniesz nic.

— Nawet za próby?

Mężczyzna uśmiechnął się krzywo.

— Chłopcze, w tym mieście tysiące ludzi oddałoby buty za miejsce na scenie.

Wziąłem pióro. Wtedy z widowni dobiegł głos Daniela.

— Nie podpisuj.

Odwróciłem się. Stał przy ostatnim rzędzie, z dłonią opartą na oparciu krzesła. W drugiej ręce trzymał swój mosiężny dziurkacz do biletów.

— Daniel, co ty tu robisz?

— Przyszedłem posłuchać, jak sprzedajesz własne życie za dwadzieścia dolarów.

Mężczyzna z teczką zacisnął usta.

— To nie pańska sprawa.

— Właśnie że moja. Ten chłopak mieszka ze mną.

— Więc niech pan go utrzymuje.

— Próbuję. Ale nie za cenę jego nazwiska.

Wyszedłem z teatru bez umowy. Na ulicy padał zimny deszcz, a ja byłem wściekły na Daniela bardziej niż na człowieka z teczką.

— Nie potrzebuję niańki — powiedziałem.

— Nie jestem niańką.

— Zachowałeś się, jakbym nie umiał czytać.

— Umiesz czytać. Nie umiesz jeszcze rozpoznać, kiedy ktoś chce cię wykorzystać.

— A ty umiesz?

Daniel spojrzał na mnie z bólem.

— Przez całe życie uczę się tego za późno.

Tego wieczoru wróciłem do mieszkania i znalazłem pod drzwiami rachunek za czynsz. Trzysta dolarów zaległości. Daniel nie powiedział ani słowa. Zamiast tego usiadł przy pianinie stojącym w korytarzu wspólnego mieszkania i zaczął grać. Instrument miał pękniętą jedną białą klawisz, więc melodia co kilka taktów zapadała się w głuchy stuk.

— Jutro wyjeżdżam — powiedziałem.

Muzyka ustała.

— Dokąd?

— Z powrotem do Filadelfii.

— Margaret powiedziała, że pożyczy ci pieniądze.

— Nie chcę pieniędzy od siostry. Chcę przestać być ciężarem.

Daniel podszedł do szuflady i wyjął plik kopert przewiązanych sznurkiem. Były wypełnione programami teatralnymi, biletami i krótkimi notatkami.

— Co to jest?

— Twoje przesłuchania.

— Moje co?

— Zapisywałem, gdzie byłeś, czego wymagali i kto cię odrzucił. Nie po to, żeby cię kontrolować. Po to, żebyś nie wmówił sobie, że nic się nie wydarzyło.

Na jednym z programów widniała data sprzed dwóch miesięcy. Pod nią Daniel napisał: „Powiedział tekst, kiedy wszyscy już wychodzili. Wtedy zaczęli słuchać”.

— Nie wiedziałem, że tam byłeś — powiedziałem.

— Byłem za kulisami.

— Po co?

— Bo tego dnia ktoś o tobie mówił.

— Kto?

Daniel nie odpowiedział. Zamiast tego podał mi kopertę z wytartym stemplem małego teatru przy Bleecker Street.

— Otwórz ją dopiero jutro rano.

— Dlaczego nie teraz?

— Bo jeśli przeczytasz ją dziś, nie zaśniesz. A rano musisz być gotowy.

Nie zasnąłem.

O piątej nad ranem usłyszałem pukanie. Margaret stała na korytarzu blada, bez płaszcza, ściskając w ręku gazetę.

— Kevin, musisz ze mną iść.

— Co się stało?

— Harlan zmienił zdanie. Chce cię przesłuchać ponownie.

— Skąd wiesz?

Margaret spojrzała na kopertę leżącą na stole.

— Bo to nie on ją wysłał.

Wtedy z klatki schodowej dobiegły ciężkie kroki. Ktoś zatrzymał się tuż za drzwiami. Daniel podniósł głowę, a jego twarz straciła kolor.

— Margaret — szepnął. — Powiedz mu prawdę, zanim tamten wejdzie.

— Jaką prawdę?

Klamka zaczęła się powoli poruszać…

CZĘŚĆ 3

Klamka zaczęła się powoli poruszać…

Daniel dopadł drzwi i przytrzymał je ramieniem.

— Nie otwieraj — powiedziałem.

— Jeśli nie otworzymy, wyważy je.

Margaret chwyciła mnie za rękę.

— Kevin, posłuchaj. To nie Harlan wysłał tę kopertę. Wysłał ją człowiek, który od miesięcy obserwował twoje przesłuchania.

— Kto?

Zanim odpowiedziała, drzwi uchyliły się pod naciskiem. W progu stanęła starsza kobieta w granatowym płaszczu. Miała mokre włosy, skórzaną torbę i laskę z mosiężną rączką.

— Nazywam się Ruth Bell — powiedziała. — Pracowałam w teatrze przy Bleecker Street.

Daniel odsunął się od drzwi.

— Myślałem, że pani wyjechała.

— Wyjechałam. Ale nie zapomniałam.

Ruth weszła do pokoju i położyła na stole płaską teczkę. Jej palce drżały, kiedy rozwiązywała skórzany pasek.

— Dwa miesiące temu Harlan dostał polecenie, żeby nie zatrudniać tego chłopaka — powiedziała.

— Od kogo? — zapytałem.

— Od właściciela teatru.

— Dlaczego?

Ruth spojrzała na mnie z czymś, co przypominało wstyd.

— Bo właściciel uważał, że potrzebuje roli dla swojego siostrzeńca. Harlan miał cię upokorzyć przy innych, żebyś więcej nie wrócił.

W pokoju zrobiło się duszno. Poczułem, że wszystkie tamte śmiechy, odmowy i spojrzenia nagle ułożyły się w jeden wzór.

— A przesłuchanie przy Bleecker Street?

— Było prawdziwe. Reżyserka, Celia Morris, usłyszała cię przez drzwi, kiedy mówiłeś tekst dla pustej sali. Chciała dać ci rolę. Właściciel zagroził jej, że zamknie teatr, jeśli cię zatrudni.

Margaret zacisnęła gazetę tak mocno, że papier pękł.

— Dlaczego nikt mi tego nie powiedział?

— Bo Harlan zastraszył wszystkich — odparła Ruth. — A ja podpisałam dokument, że nie będę o tym mówić.

Wyjęła z teczki kartkę z podpisem. Atrament był rozmazany, ale nazwisko właściciela widniało wyraźnie.

— Dlaczego teraz pani mówi? — zapytałem.

Ruth dotknęła laski.

— Bo mój mąż zmarł trzy dni temu. To on był właścicielem teatru.

Daniel ciężko usiadł na krześle.

— Ruth, mówiłaś, że nie masz dowodów.

— Nie miałam. Ale wczoraj znalazłam księgę wypłat.

Wyjęła z torby gruby zeszyt. Na jednej ze stron widniała lista nazwisk i kwot. Przy moim nazwisku nie było żadnej wypłaty. Obok zapisano: „Nie dopuścić do próby”. Pod spodem znajdował się podpis Harlana.

Wtedy ktoś zapukał ponownie.

Tym razem nie cicho.

— Otwórzcie! — krzyknął Harlan zza drzwi. — Wiem, że tam jesteście!

Ruth podniosła księgę.

— Nie chowaj się — powiedziała do mnie. — Chcę, żebyś sam mu ją pokazał.

Otworzyłem drzwi.

Harlan stał na korytarzu w mokrym płaszczu. Za nim znajdował się młody mężczyzna, którego widziałem przy każdym odrzuconym przesłuchaniu. Siostrzeniec właściciela teatru.

— Przyszedłem dać ci ostatnią szansę — oznajmił Harlan.

— Nie. Przyszedłeś sprawdzić, czy nadal nic nie wiem.

Podałem mu księgę.

Jego wzrok padł na podpis. Twarz stężała.

— To niczego nie dowodzi.

— W takim razie wyjaśnij, dlaczego przy moim nazwisku napisano, że nie wolno dopuścić mnie do próby.

— To nie mój charakter pisma.

Ruth uniosła brodę.

— Ale twój podpis już tak.

Młody siostrzeniec cofnął się o krok.

— Wuj mówił, że ten chłopak nie ma talentu — powiedział.

Harlan odwrócił się do niego gwałtownie.

— Zamknij się.

To jedno zdanie wystarczyło. Wszyscy usłyszeliśmy prawdę.

Harlan próbował wyrwać księgę z moich rąk, ale Daniel zastąpił mu drogę.

— Nie dotykaj go.

— Jesteście bandą naiwniaków — syknął Harlan. — Myślicie, że jedna kartka zmieni wasze życie?

— Nie jedna kartka — odpowiedziałem. — Decyzja, co z nią zrobię.

Tego samego wieczoru Celia Morris zaproponowała mi rolę, ale zaraz potem zadzwonił telefon. Kobiecy głos po drugiej stronie powiedział, że właściciel teatru zostawił jeszcze jeden dokument, którego nikt dotąd nie odnalazł.

Dokument miał dotyczyć nie mnie, lecz Daniela.

A kiedy Ruth usłyszała jego nazwisko, upuściła laskę na podłogę…