CZĘŚĆ 4 — Porzucili mnie na górskim trakcie, lecz gdy ich wóz zatrzymał się pod cudzym domem, gospodarz nagle pobladł

CZĘŚĆ 4

„Jeśli moja córka przeżyje, nie pozwólcie, aby jej ojciec dowiedział się, gdzie jest…”

Proboszcz urwał.

W piecu pękło polano.

Andrzej podszedł do lampy i pochylił się nad dokumentem.

— Jej ojciec? — zapytał. — Helena nigdy nie wspominała, że Rina ma żyjącego ojca.

— Może nie żyje — powiedział proboszcz. — A może właśnie dlatego kazała go ukryć.

Wtedy za drzwiami rozległ się tętent kopyt.

Gryczenko nie odjechał.

Czekał przy drodze.

Andrzej wybiegł na ganek, a ja zobaczyłam przez okno, jak jego parobek zatrzymuje wóz. Pan Gryczenko próbował zawrócić, ale śnieg był zbyt głęboki.

— Co się dzieje? — krzyknął.

— Zostaje pan tutaj do przyjazdu naczelnika — odpowiedział Andrzej.

— Nie masz prawa!

— Mam świadków, dokumenty i pański podpis.

Gryczenko rozejrzał się nerwowo. Szukał drogi ucieczki, lecz wszędzie widział tylko śnieg.

Marta zeskoczyła z wozu.

— Ojcze, przestań.

— Ty też przeciwko mnie?

— Nie przeciwko tobie. Przeciwko temu, co zrobiłeś.

Jej głos był cichy, ale po raz pierwszy nie drżał.

Andrzej wrócił do izby i zamknął drzwi.

— Urzędnik przyjedzie rano — powiedział. — Do tego czasu nikt nie wyjedzie z gospodarstwa.

— Czy on może mnie zabrać? — zapytałam.

— Nie, jeśli dokument jest prawdziwy. A wygląda na prawdziwy.

— Dlaczego moja matka nie chciała, żeby mój ojciec wiedział, gdzie jestem?

Andrzej nie odpowiedział od razu.

Wziął papier w obie dłonie i przeczytał datę.

— Trzynaście lat temu byłem zarządcą majątku w dolinie Jaworowej — powiedział w końcu. — Twój ojciec, Piotr Kowalenko, pracował tam przy wyrębie. Zniknął po pożarze magazynu. Wszyscy uznali, że uciekł z pieniędzmi.

— Znał go pan?

— Był moim przyjacielem.

— A moja matka?

— Znałem ją. Pomogłem jej odejść, kiedy Piotr zaczął ją śledzić i grozić, że zabierze dziecko.

Poczułam, że podłoga znowu usuwa mi się spod nóg.

— Mój ojciec żyje?

Andrzej spojrzał w ogień.

— Nie wiem. Ale jeśli przeżył, mógł szukać cię przez te wszystkie lata.

Rano przyjechał naczelnik powiatu z dwoma strażnikami. Przeczytał dokumenty, przesłuchał Martę i obejrzał księgę rachunkową. Gryczenko próbował mówić o niewdzięczności, o kosztach wychowania i o tym, że dziecko samo uciekło.

Naczelnik przerwał mu po kilku minutach.

— Człowiek, który zostawia dwunastoletnią dziewczynkę w górach podczas zamieci, nie może powoływać się na troskę.

Gryczenko został zabrany do osady. Później odpowiadał za fałszowanie rachunków, przywłaszczenie dokumentów i narażenie dziecka na śmierć. Pani Gryczenko nie trafiła do więzienia, ale straciła dom i musiała zamieszkać u siostry. Marta złożyła zeznania, choć przez wiele miesięcy nie potrafiła spojrzeć mi w oczy.

Nie cieszyłam się z ich nieszczęścia.

Po prostu przestałam ich ratować przed skutkami ich własnych decyzji.

Najtrudniejszy był dzień, w którym Andrzej zabrał mnie do doliny Jaworowej.

Dom stał na końcu zarośniętej drogi. Dach przeciekał, okiennice wisiały na jednym zawiasie, a sad wyglądał jak czarna plątanina gałęzi. W środku znalazłam mały drewniany stół, dziecięcy stołek i pękniętą fotografię kobiety o jasnych włosach.

To była moja matka.

Na odwrocie ktoś napisał: „Dla Riny, kiedy będzie gotowa”.

Usiadłam na podłodze i pierwszy raz od chwili porzucenia pozwoliłam sobie płakać.

Andrzej nie próbował mnie pocieszać słowami.

Położył obok mnie wiadro, szczotkę i świecę.

— Możemy zacząć od jednego pokoju — powiedział.

— A jeśli nie umiem?

— Nauczysz się.

— A jeśli wszystko zepsuję?

— Wtedy naprawimy.

— Razem?

— Jeśli będziesz chciała.

Zostałam w jego gospodarstwie do wiosny, zgodnie z własnym wyborem. Nie jako służąca. Uczyłam się czytać rachunki, prowadzić gospodarstwo i pisać listy. Andrzej codziennie przypominał mi, że prawo do domu nie oznacza obowiązku mieszkania w nim.

W marcu przeniosłam się do domu w Jaworowej. Andrzej zatrudnił nauczycielkę z miasteczka, panią Elżbietę, która przychodziła trzy razy w tygodniu. Razem naprawiłyśmy dach. Posadziłyśmy nowe drzewka w sadzie.

Pierwszej wiosny zakwitły tylko dwa.

To wystarczyło.

Mijały tygodnie. W miasteczku ludzie przestali szeptać, kiedy przechodziłam. Dzieci zaczęły przychodzić pod płot, bo odkryły, że umiem robić małe papierowe wiatraczki. Każdy dostawał jeden.

Pewnego wieczoru Andrzej przyniósł mi list.

Na kopercie nie było nazwiska nadawcy.

W środku znajdowały się trzy zdania.

„Rino, wiem, gdzie jesteś. Twój ojciec żyje. Jeśli chcesz poznać prawdę, przyjedź sama do karczmy pod Czarną Przełęczą.”

Nie spałam całą noc.

Rano pojechałam tam z Andrzejem, choć list nakazywał mi przyjechać samotnie. W karczmie nie było Piotra Kowalenki. Czekał tylko stary woźnica, który znał moją matkę.

Powiedział, że mój ojciec zginął w pożarze magazynu, a list wysłał człowiek, który próbował wyłudzić ode mnie prawa do sadu. Dokument z drugą pieczęcią ocalił mnie przed kolejnym oszustwem, bo Andrzej rozpoznał fałszywy podpis.

Ostatni ślad po moim ojcu prowadził do rzeki.

Nigdy go nie odnaleziono.

Długo myślałam, że bez tej odpowiedzi nie będę mogła żyć spokojnie. Potem zrozumiałam, że nie każda rana zamyka się dzięki poznaniu wszystkich szczegółów. Czasem zamyka się dlatego, że człowiek przestaje czekać na kogoś, kto już nie wróci.

Jesienią Marta przyszła do mojego domu.

Stała przy furtce, trzymając w rękach małe zawiniątko.

— Nie musisz mnie wpuszczać — powiedziała.

— Wiem.

— Przyniosłam naparstek. Zostawiłaś go wtedy u ojca.

Położyła mosiężny przedmiot na płocie.

— Dlaczego mi go oddajesz?

— Bo należał do ciebie. Tak jak wszystko, co zabraliśmy.

Przez chwilę patrzyłam na jej zmarznięte palce.

— Możesz wejść na herbatę.

Marta zaczęła płakać.

Nie przytuliłam jej od razu. Przebaczenie nie zawsze przychodzi w chwili, gdy ktoś mówi „przepraszam”. Czasem najpierw trzeba pozwolić, by słowo przestało boleć.

Wpuściłam ją.

Minęły trzy lata.

Dom w Jaworowej miał nowy dach, jasne okiennice i ławkę pod jabłonią. W sadzie rosło siedem młodych drzewek. Największe wydało pierwsze owoce, małe i kwaśne, ale smakowały jak zwycięstwo.

Andrzej nadal prowadził swoje gospodarstwo. Przyjeżdżał w każdą sobotę z workiem mąki, wiadomościami z miasta i książkami dla dzieci, które uczyłam czytać.

Ja prowadziłam rachunki, opiekowałam się sadem i zapisywałam każdą dziewczynkę przyjętą do pracy w okolicy. Żadna nie mogła zostać bez zapłaty, dokumentu i miejsca, do którego mogłaby wrócić.

Pewnego grudniowego ranka spadł pierwszy śnieg.

Na stole leżał żelazny klucz. Otwierał drzwi mojego domu. Obok niego położyłam mosiężny naparstek Marty, ten sam, który pomógł ujawnić prawdę.

Przez chwilę słuchałam wiatru za oknem.

Dawniej ten dźwięk oznaczał samotność.

Teraz oznaczał tylko zimę.

Wzięłam klucz, wyszłam przed dom i zamknęłam drzwi od środka, zostawiając je potem otwarte dla dzieci wracających z lekcji.

Nie potrzebowałam już, by ktoś mnie ocalił.

Miałam dom.

I tym razem to ja trzymałam klucz.