Zemdlałam na progu domu, a gdy zapytałam o Władimira, Galina nagle spuściła wzrok

Kiedy Galina usłyszała moje pytanie o Władimira, upuściła widły prosto w siano i przez chwilę patrzyła na mnie tak, jakby zobaczyła ducha.

— Pytasz o agronoma? — powtórzyła, ocierając dłonią spocone czoło.

— O niego. Był tu rano?

Galina odwróciła wzrok. Na jej policzku przykleiło się źdźbło słomy, ale nawet go nie zauważyła.

— Nie przyjechał.

— Jak to nie przyjechał? Przecież codziennie pierwszy pojawia się na polu.

— Dzisiaj nie.

W jej głosie było coś, co ścisnęło mnie pod żebrami. Jeszcze rano, zanim wyszłam z domu, czułam mdłości tak silne, że musiałam oprzeć się o piec. Pawlik siedział wtedy na ławie i obierał ziemniaka scyzorykiem. Zauważył wszystko.

— Jesteś ciężka — powiedział, próbując udawać dorosłego.

A potem wymienił imię Władimira, a ja poczułam, jak twarz oblewa mi żar.

Teraz stałam na skraju pola, z dłonią zaciśniętą na małej mosiężnej zawieszce po mamie. Był na niej wybity rok czterdziesty drugi. Matka nosiła ją przy pasku fartucha, kiedy rodzice wyjeżdżali na front. Po ich śmierci została mi tylko ona i fotografia, na której ojciec śmiał się, jakby wojna była czymś niemożliwym.

— Co się stało, Galina? — zapytałam ciszej.

— Nic.

— Nie kłam.

Dziewczyna wbiła widły w ziemię.

— Władimir dostał wezwanie z okręgu. Ma jutro wyjechać.

Serce uderzyło mi nierówno.

— Jutro? Dokąd?

— Nie wiem. Tak powiedział przewodniczący.

— A Władimir?

Galina przełknęła ślinę.

— Nie powiedział, że wyjeżdża. Powiedział, że kończy tu pracę.

Słowo „kończy” zabrzmiało jak zamykane drzwi. Poczułam chłód mimo słońca, które wisiało nad polami jak rozgrzany metal.

Pobiegłam do biura kołchozu. W korytarzu pachniało kurzem, atramentem i mokrymi płaszczami. Przewodniczący Siergiej Iwanowicz stał przy oknie, a obok niego Waria poprawiała czerwoną chustkę na włosach. Kiedy mnie zobaczyli, rozmowa urwała się natychmiast.

— Gdzie Władimir? — zapytałam.

Siergiej zacisnął usta.

— Nie masz teraz pracy?

— Pytam, gdzie jest.

Waria uśmiechnęła się krzywo.

— Może poszedł tam, gdzie nikt nie robi scen.

Zacisnęłam palce na mosiężnej zawieszce, aż krawędź wbiła mi się w skórę.

— Powiedział, że się ze mną ożeni.

Waria spojrzała na przewodniczącego. Ten odchrząknął.

— Ludmiło, jesteś młoda. Młode dziewczyny często źle rozumieją zwykłą uprzejmość.

— Był u mnie nocami.

— Masz na to świadków?

Za plecami usłyszałam czyjś śmiech. W drzwiach stał magazynier, a obok niego dwóch parobków. Ich spojrzenia przesunęły się po mojej twarzy i brzuchu.

— Idź do domu — powiedział przewodniczący. — Władimir wyjechał rano.

— Bez pożegnania?

Nikt nie odpowiedział.

Wybiegłam na podwórze. Pod płotem czekał Pawlik, blady i zdyszany.

— Ludka, nie idź za nim — powiedział.

— Co ty wiesz?

Chłopiec wyciągnął spod koszuli złożoną kartkę. Papier był wilgotny od potu, a na rogu widniała plama po smole.

— Znalazłem to za skrzynią w spichlerzu. Władimir tam był, zanim odjechał. Powiedział, że jeśli ci pokażę, wszystko zniszczysz.

— Co jest na tej kartce?

Pawlik popatrzył na mnie z lękiem.

— Nie wiem. Ale na dole jest twoje imię.

Drżącymi palcami rozwinęłam papier. W środku znajdowała się jeszcze jedna, grubsza kartka, zszyta z pierwszą. Wtedy za naszymi plecami zaskrzypiała furtka, a czyjś głos rozkazał:

— Odłóżcie to natychmiast…

CZĘŚĆ 2

— Odłóżcie to natychmiast — powtórzył Siergiej Iwanowicz, stojąc przy furtce.

Jego buty były oblepione czarną ziemią, a w dłoni trzymał klucz do spichlerza. Pawlik ścisnął moją sukienkę.

— Nie wolno grzebać w cudzych papierach — powiedział przewodniczący.

— To moje imię — odpowiedziałam.

— Tym bardziej powinnaś wiedzieć, że nie wszystko, co jest napisane, należy czytać.

Wyrwał mi kartkę, lecz Pawlik był szybszy. Chłopiec szarpnął papier i pobiegł za stodołę. Przewodniczący zaklął, a ja stanęłam przed nim.

— Co tam było?

— Nic, co powinno cię obchodzić.

— Władimir wyjechał, wszyscy coś przede mną ukrywają, a pan mówi, że nie mam się czym interesować?

— Masz się zająć sobą. I swoim stanem.

To ostatnie słowo spadło między nami ciężko jak kamień. Zza płotu dobiegł kobiecy chichot. Waria stała tam z rękami skrzyżowanymi na piersi.

— Cała wieś już wie — powiedziała. — Nie udawaj niewiniątka.

Odwróciłam się do niej.

— Ty wiedziałaś, że on wyjeżdża?

— Wiedziałam więcej niż ty.

— Na przykład?

Waria przesunęła językiem po zębach.

— Na przykład to, że nie obiecał ci małżeństwa. Obiecał je komuś innemu.

Poczułam, jak zawieszka po mamie wbija mi się w dłoń. Nie zapłakałam. Nie chciałam dać im tej satysfakcji.

— Kłamiesz.

— Zapytaj mojego wuja.

Pobiegłam do domu. Pawlik siedział na podłodze przy skrzyni z pościelą. Kartka leżała przed nim, a obok niej gliniana miska z wodą, do której wpadł róg papieru.

— Schowałem drugą część — powiedział.

— Pokaż.

Rozłożył dokument na stole. Był to wykaz worków ziarna wydanych ze spichlerza. Przy kilku pozycjach widniały podpisy Władimira. Obok, czerwonym ołówkiem, ktoś dopisał: „przekazane na pole północne”.

— Co to ma wspólnego ze mną? — szepnęłam.

Pawlik wskazał ostatnią linijkę.

„Ludmiła Pietrowa potwierdziła odbiór.”

Zobaczyłam własne nazwisko, choć nigdy nie podpisywałam żadnego wykazu. Litery były podobne do mojego pisma, ale krzywe, jakby ktoś uczył się go po ciemku.

— On podrobił mój podpis — powiedziałam.

— Po co?

Nie zdążyłam odpowiedzieć. Ktoś zapukał do drzwi. Była to Zofia, moja dawna przyjaciółka. Stała na progu z koszykiem jaj, którego nie miała komu sprzedać.

— Słyszałam, że Władimir wyjechał — powiedziała.

— Wiedziałaś?

Zofia spuściła oczy.

— Wiedziałam, że planuje wyjazd. Nie wiedziałam, że zostawi cię taką.

— Ostrzegałaś mnie przed nim całe lato. Dlaczego teraz przyszłaś?

Wyjęła z kieszeni mały klucz.

— Bo wczoraj wieczorem widziałam go w starej suszarni. Nie był sam. Zabrał stamtąd metalową kasetkę.

Pawlik poderwał głowę.

— Jaką kasetkę?

— Taką z zieloną farbą, łuszczącą się na wieczku. Władimir powiedział, że jeśli ktoś zacznie pytać o ziarno, winą obciążą Ludmiłę.

W pokoju zrobiło się duszno. Za ścianą skrzeczała kura, a wiatr trzaskał luźną okiennicą.

— Dlaczego mi nie powiedziałaś wczoraj? — zapytałam.

Zofia zacisnęła palce na kluczu.

— Bo bałam się jego wuja. A potem zobaczyłam, co zrobił z dokumentami.

— Gdzie jest kasetka?

— Nie wiem. Ale wiem, kto ma drugi klucz.

W tej samej chwili na podwórzu zatrzymał się wóz. Zeskoczył z niego stary księgowy Arseniusz, który nigdy nie odwiedzał nas bez powodu. Wszedł do izby, zamknął za sobą drzwi i położył na stole małą, zakurzoną księgę.

— Jeśli chcecie ocalić Ludmiłę, musicie przeczytać to przed zebraniem — powiedział.

Otworzył księgę na ostatniej stronie. W kolumnie podpisów brakowało jednej kartki, a pod wyrwanym miejscem widniała świeża plama atramentu.

Arseniusz nachylił się nade mną.

— Władimir nie uciekł z powodu dziecka. Uciekł, bo ktoś odkrył, komu naprawdę oddawał ziarno. A osoba, która mu pomagała, siedzi teraz w tym pokoju…

CZĘŚĆ 3

— Kto mu pomagał? — zapytałam, patrząc po twarzach zebranych.

Arseniusz nie odpowiedział od razu. Jego palce drżały nad otwartą księgą, a paznokcie miał czarne od atramentu.

— Nie chcę mówić bez dowodu — wyszeptał.

— Właśnie dlatego tu jestem — odezwała się Zofia. — Powiedz jej.

Pawlik stanął przy mnie, choć był ode mnie niższy o głowę.

— Jeśli ktoś skrzywdzi moją siostrę, wszystkim opowiem, co widziałem w spichlerzu.

Arseniusz podniósł wzrok.

— To nie Siergiej Iwanowicz zabierał ziarno. On tylko podpisywał wydania. Worki odbierał Władimir i woził je do młyna za rzeką. Młynarz płacił mu pieniędzmi, a część ziarna trafiała do magazynu należącego do wuja Warii.

Zofia zbladła.

— Mój wuj nie ma magazynu.

— Ma. Pod nazwiskiem swojej żony.

Drzwi nagle się otworzyły. W progu stanął Siergiej, a za nim Waria. Na jej twarzy nie było już uśmiechu.

— Dość tego — powiedział przewodniczący. — Arseniusz, oddaj księgę.

— Nie oddam.

— To polecenie.

— A ja mam podpisy, daty i rachunki.

Siergiej ruszył naprzód, lecz Pawlik chwycił lampę naftową i uniósł ją nad stołem.

— Jeszcze krok, a rozbiję ją o podłogę.

— Odłóż lampę, chłopcze.

— Nie.

Wtedy Zofia wyjęła z kieszeni list. Papier był złożony cztery razy, a na kopercie widniała pieczęć okręgowego zarządu rolnictwa.

— Dostałam go dziś rano od listonosza — powiedziała. — Był zaadresowany do Władimira, ale listonosz pomylił domy.

Siergiej pobladł.

— Nie masz prawa go otwierać.

— Nie otworzyłam. Był już rozklejony.

Podała list Arseniuszowi. Starzec przeczytał go na głos.

„Władimirze, przyjedź przed zebraniem. Twój wuj obiecał miejsce w młynie, jeśli doprowadzisz do usunięcia Ludmiły z domu i pola. Dokument z jej podpisem wystarczy. Waria czeka na ślub po twoim przeniesieniu.”

W izbie zapadła cisza. Poczułam, że kolana robią mi się miękkie.

— To nieprawda — wyszeptała Waria.

— Twój podpis jest pod listem — powiedział Arseniusz.

Waria wyrwała mu kartkę i spojrzała na dół. Podpis rzeczywiście należał do niej.

— Ja tylko chciałam, żeby się z tobą ożenił — powiedziała do mnie. — Nie wiedziałam o ziarnie.

— Wiedziałaś, że planuje wyrzucić mnie z domu?

Waria zasłoniła twarz.

Siergiej rzucił się do drzwi, ale na podwórzu czekał już młynarz. Przyszedł z dwoma robotnikami i metalową kasetką pod pachą.

— Znalazłem ją w swoim magazynie — powiedział. — Władimir zostawił ją wczoraj, gdy wyjeżdżał.

W środku znajdowały się rachunki, pieczęć kołchozu i kartka z moim podrobionym podpisem. Był też list przewozowy, na którym widniało nazwisko wuja Warii.

Arseniusz zamknął księgę.

— Jutro wszystko pokażemy zarządowi okręgu.

— A Władimir? — spytałam.

Młynarz spojrzał na mnie z ciężkim westchnieniem.

— Pociąg odjechał godzinę temu. Ale przed wyjazdem zostawił wiadomość na dworcu.

— Jaką?

Mężczyzna wyciągnął z kieszeni bilet i odwrócił go na drugą stronę. Na odwrocie widniały tylko cztery słowa: „Dziecko nie jest moje”.

Poczułam, jak coś we mnie pęka, choć wiedziałam, że to kłamstwo. Pawlik podniósł głowę.

— On wróci — powiedział.

Wtedy zza okna dobiegł gwizd. Na drodze zatrzymał się rowerzysta z okręgu, cały mokry od potu. Przyniósł wiadomość, której nikt z nas się nie spodziewał.

— Władimira nie ma w pociągu — oznajmił. — Wysiadł na następnej stacji i pojechał prosto do miasta, do izby porodowej. Powiedział, że ma tam spotkanie z kobietą, która zna prawdę o jego pierwszym małżeństwie…